Delicious facebook RSS ارسال به دوستان ذخیره خروجی XML خروجی PDF
کد خبر : 22507
تاریخ انتشار : 17 بهمن 1391 10:38
تعداد بازدید : 1894

پیش درآمدی بر جایگاه رسانه در جامعه اسلامی

قاسم کرباسیان دانشجو دوره دوم ارتباطات دانشکده صدا و سیما قم در مقاله ای به بررسی پیش درآمدهای رسانه در جامعه اسلامی پرداخته است.

قاسم کرباسیان دانشجو دوره دوم ارتباطات دانشکده صدا و سیما قم در مقاله ای با عنوان "پیش درآمدی بر جایگاه رسانه در جامعه اسلامی" به بررسی جایگاه پیش درآمدی رسانه در جامعه اسلامی پرداخته است.

با توجه به این که رسانه ملی در کشور ما در فضای حاکمیت اسلامی قرارگرفته، لازم است تا با تلاش در جهت روشن نمودن جایگاه رسانه در جامعه اسلامی ، رسانه ملی را در جهت   این مسیرو جایگاه هدایت نمود.

اما برای این که بتوانیم جایگاه رسانه در جامعه اسلامی را به دست آوریم و مورد بررسی قرار دهیم لازم است تا نخست به ماهیت رسانه در نظام اسلامی که در واقع همان ماهیت رسانه دینی است، نگاهی گذرا داشته باشیم.

در مورد ماهیت و وجه ممیزه رسانه دینی، نظریات و دیدگاه‌هاي متفاوتی توسط اندیشمندان این عرصه ارائه شده است و به طور کلی تعابیر گوناگونی مي‌توان از مفهوم رسانه دینی ارائه کرد : رسانه هایی که ویژه مطالب و موضوعات دینی هستند ؛ رسانه هایی که جهت گیری دینی دارند ؛ رسانه هایی که وابسته به جنبش‌هاي دینی اند؛ رسانه هایی که با عطف توجه به متدینان منشر یا پخش مي‌کنند ؛ رسانه هایی که از سوی متدینان منتشر مي‌شوند ؛ رسانه هایی تبلیغی که از سوی متدینان و برای غیر متدینان منتشر مي‌شوند ؛ رسانه هایی که ماهیت ایدئولوژیک دینی دارند و بالاخره رسانه هایی که جهت گیری عامه پسند سیاسی یا جنجال برانگیزی نداشته و به دنبال مسائل جدی دینی هستند.[1]

اما برای رسیدن به حقیقت امر در این رابطه، ضرورت دارد تا بدانیم دین اسلام به عنوان دینی که محل رجوع ما در تبیین مفهوم رسانه قرار دارد چه جایگاهی دارد و چه گستره‌اي را شامل  مي‌شود.

دین از  منظر اسلامی، مجموعه‌اي از عقاید و باورها و اعمال است که هدف و غایت آن تامین سعادت اخروی و دنیوی بشر است. شایان توجه است دین تنها به بیان رابطه انسان با خدا نپرداخته که امری فردی تلقی مي‌شود بلکه تنظیم تمامی ابعاد روابط اجتماعی انسان‌ها و مانند آن را نیز مطمح نیز قرار مي‌دهد.

علامه بزرگوار طباطبایی در این باره چنین مي‌نویسد:

دین از نظر منطق قرآن یک روش زندگی اجتماعی است که انسان اجتماعی به منظور تامین سعادت زندگی اتخاذ نموده است. البته نظر به این که زندگی انسان محدود به این جهان پیش از مرگ نیست این روش باید هم مشتمل بر قوانین و مقرراتی بوده باشد که با اعمال و اجزاء آن‌ها سعادت و خوشبختی دنیوی انسان تامین شود و هم مشتمل بر یک سلسله عقاید و اخلاق و عبادات است که سعادت اخروی را تضمین مي‌نماید و نظر به این که حیات انسان یک حیات متصل است هرگز این دو جنبه دنیوی و اخروی از همدیگر جدا نمي‌شوند.[2]

بنابراین حال که دین با هدف تامین سعادت همه جانبه بشری نازل شده است طبیعتاً بایستی برای تمامی جنبه‌هاي حیات بشری به نحو تفصیلی یا با ارائه اصول و کلیات، به تشریح طریق پرداخته باشد که از همین جهت مي‌توان گفت دین در نظام اسلامی یک فرانهاد است که بر تمامی حوزه‌هاي اجتماعی و فردی زندگی حاکم مي‌باشد.

دین در جوامع اسلامی یک پدیده معناساز است که این معانی را در همه حوزه‌هاي اجتماعی و فردی تسری مي‌دهد. در اسلام – بر خلاف ادیان دیگر- اصلا نمي‌توانیم این حق را به نهادهای دیگر بدهیم که با اسلام تعامل نکنند چرا که اصلاً همه موقعیت و ماهیت و مشروعیتشان از اسلام است.[3]

حال بنابراین مبنای پذیرفته شده در مودر دین مي‌توان گفت رسانه دینی، رسانه‌اي است که تمامی ابعادش تابع دین بوده و بر اساس مبانی دینی تعریف شده باشد. هنجاز پایه این رسانه، دین مداری بوده[4] و نظام فرهنگی حاکم بر آن اسلام و آموزه‌هاي اسلامی مي‌باشد. در چنین رسانه‌اي تمامی مراحل پیام رسانی و مدیریت پیام از ایده پردازی گرفته تا تولید، پخش و بازخوردگیری بر مبنای تعالیم دینی انجام مي‌شود و رسانه خود را به تبع دین، سازمان مي‌بخشد.

بر این اساس به طور خلاصه اگر بخواهیم تعریفی از رسانه دینی داشته باشیم مي‌توان آن را رسانه‌اي دانست که از خاستگاه تئوری و مبانی تا برنامه سازی و جریان ارزیابی برنامه اش، همه بر مبنای دینی استوار باشد.[5]

خاطر نشان مي‌شود که رسانه دینی بر مبنای رویکرد غیر اسلامی و منطبق با آن چه در شبکه‌هاي «تله ونجلیستی»(تبشیری) متفاهم و مطرح است با آن چه در دیدگاه اسلامی مطرح مي‌شود تفاوت دارد. نگاه تبشیر گرایانه به رسانه دینی، رسانه دینی را در حد یک پخش کننده مباحث دینی تنزل مي‌دهد و آن را رسانه‌اي مي‌داند که مطالب و موضوعات آن دینی‌اي به معنای مصطلح است.

بر همین مبناست که مي‌بینیم تبشیرگری تلویزیونی که در واقع ناظر بر رسانه‌هاي دینی در رویکرد غیر اسلامی مي‌باشد به استفاده از پخش امواج به عنوان طریقی جانشین برای موعظه[6] تعریف شده است.

حال که روشن شد رسانه دینی، رسانه‌اي است که به قول پروفسور مولانا تمامی ابعادش از مالکیت، نوع کنترل، نوع قوانین و محتوای برنامه‌اي آن منطبق با آموزه‌هاي دینی باشد[7] باید با مراجعه به آموزه های دینی که بناست مرجع رسانه دینی در تمامی ابعاد بشمار آیند،  به تبیین جایگاه اساسی و کارکرد محوری رسانه در جامعه اسلامی بپردازیم. در این رابطه لازم است  با رجوع به منابع اسلامی مسأله هدف خلقت انسان به معنای جایگاه ارزشمندی که برای انسان در نظر گرفته شده و آدمی باید بدانجا راه یابد ، را مورد توجه و اشاره قرار دهیم چراکه طبعا هدف خلقت هر چیزی بایستی به عنوان محور و معیار در تمامی ابعاد مربوط بدان شیء مورد توجه باشد که براین مبنا هدف خلقت انسان محور تمامی افعال بشری بشمار رفته و بایستی در تبیین هدف و جایگاه همه   اموری که مرتبط با انسان می باشند مورد توجه قرار گیرد و در واقع همه این امور و ابعاد زندگی بشری بر مبنای آن هدف سامان یابد . اما در این زمینه یعنی هدف خلقت به معنایی که ذکر شد و مدنظر قرار دارد با مراجعه به قرآن کریم به عنوان اصلی ترین منبع شناختی اسلامی با این آموزه فخیم روبرو می شویم که  فرموده : « و ما خلقت الجن و الانس الا لیعبدون »[8] و در واقع هدف خلقت را رسیدن به مقام عبودیت و بندگی حق تعالی و انقیاد در برابر حضرت حق معرفی می فرماید . براین اساس باید چنین نتیجه گرفت که این هدف ، بایستی محور و نقطه مرکزی همه افعال و امور مرتبط با انسان باشد و در واقع در دیدگاه اسلامی همه چیز باید در این راستا معنا شده و نضج گیرد.

 از این رهگذر باید گفت رسانه در جامعه اسلامی باید در مسیر خدا خواهی و خداجویی بوده  و سعی نماید تا راه خدا را بر خلق بگشاید و در رسیدن انسان به مقام عبودیت تلاش کرده ، تمامی ابعادش را بر این مبنا پی ریزی نموده، در تمامی برنامه هایش از این هدف محوری تبعیت نماید و  همه کارکردهایش را منطبق با این هدف به کار گیرد .     


[1] - محمدی مجید، دین و ارتباطات، تهران، کویر، چاپ اول، 1386، ص16.

[2] - طباطبایی، محمد حسین، فرازهایی از اسلام (جمع آوری و تنظیم: مهدی آیت اللهی)، تهران، جهان آرا، بی تا، ص24.

[3] - باهنر ناصر، رسانه دینی اشتراکات و تفاوت ها، رواق هنر و اندیشه، 40-39، 1388، ص45.

[4] -  باهنر ناصر ،ریشه های سکولاریسم در نظریه های هنجاری رسانه ها ( در  مجموعه مقالات اولین همایش تلویزیون و سکولاریسم ) ، قم ، دفتر عقل ، 1386 ، چ اول ، ص34

[5] - باهنر، ناصر،  رسانه دینی اشتراکات و تفاوت ها ، پیشین، ص39.

[6] - استوت دانیل، برگزیده دانش نامه دین ارتباطات و رسانه، گروه مترجمین، قم، دفتر عقل، چاپ اول، 1388، ص106.

[7] - پیشاهنگ امیرحسین، جوان هویت و رسانه، ماهنامه رواق هنر و اندیشه، ش24، ص90.

[8]. ذاریات / 56

ثبت شده توسط : احمد مهدیه

نظر شما



نمایش غیر عمومی
تصویر امنیتی :

تمامي حقوق اين سايت متعلق به دانشکده صدا و سيما قم است.